Tin Tức

15-08-2011

Sự dịch chuyển cấp thấp

DetailTrong xu hướng Việt Nam trở thành một trung tâm gia công trong khu vực, đang có một làn sóng ngầm các đơn hàng gia công từ Trung Quốc (TQ) chảy về Việt Nam. Ở quy mô các doanh nghiệp (DN) nhỏ, những đơn hàng thâm dụng lao động này đang đặt ra nhiều thách thức đối với các nhà sản xuất Việt Nam khi vừa phải đón nhận cơ hội và vừa tính kế lâu dài chinh phục thị trường 1,4 tỷ dân này. Đơn hàng gia công đến từ TQ và các quốc gia khác trong điều kiện sản xuất khó khăn, đầu vào tăng giá còn đầu ra kém tiêu thụ đang khiến DN Việt Nam mừng như bắt được vàng. Thế nhưng, dùng các đơn hàng này làm bàn đạp bước qua khó khăn và phát triển hay sẽ mãi là một DN bán sức lao động lại là thử thách.
Những đơn hàng “nước hai”

Gia công giày xuất khẩu - Ảnh: Quý Hòa
Ông Phạm Xuân Hồng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP May Sài Gòn 3, cho hay, dù thị trường xuất khẩu chủ lực của công ty hiện nay là Nhật, nhưng việc đơn hàng của công ty năm nay tăng gần 20% so với cùng kỳ năm ngoái là do nhà đặt hàng chuyển đơn hàng sang Việt Nam thay vì chỉ dồn sang TQ như trước đây. Không phải ngẫu nhiên Tạp chí kinh tế Pháp Challenges lại nhận định: Việt Nam đang dần trở thành nước sản xuất gia công cho TQ. Năm 2011, TQ cam kết tăng lương trung bình lên khoảng 15%.
Theo kế hoạch, từ nay đến hết năm 2015, lực lượng lao động tại quốc gia này sẽ được hưởng mức lương tăng gấp đôi mức lương hiện nay. Cam kết của TQ cùng hành động cụ thể khiến nhiều đơn hàng gia công từ TQ chuyển thẳng sang Việt Nam do nhân công rẻ hơn hẳn.
Cụ thể, nhân công trong ngành may mặc Việt Nam thu nhập khoảng 90 USD/tháng, còn TQ là 260 USD/tháng. Bên cạnh đó, công đoàn TQ cũng kiểm soát chặt hơn các DN gây ô nhiễm, sử dụng nhiều lao động...
“Việc giá nhân công TQ tăng nhanh, các khu vực DN sử dụng hàm lượng lao động nhiều trong giá thành sản phẩm sẽ bị ảnh hưởng, buộc khối DN này phải dịch chuyển sang các nước khác, trong đó có Việt Nam”, ông Trần Việt Tiến, Giám đốc Công ty Gia Long, nhận định.
Nếu năm 1981 TQ thay thế Ấn Độ trong vai trò trung tâm gia công số 1 của hãng Nike thì mới đây, Việt Nam đã qua mặt TQ ở vị trí này. Theo số liệu mới nhất từ Nike, đến năm 2010, Việt Nam đã vượt qua TQ về sản lượng giày gia công cho Nike, với tỷ lệ 37% so với mức 36% của TQ.
Các hãng giày Adidas, Puma, Coach, Prada... cũng đang có xu hướng chuyển dịch đơn hàng sang các quốc gia khác, trong đó có Việt Nam, nhằm tạo một nguồn cung ổn định hơn với chi phí sản xuất phù hợp nhất.
Một DN xuất khẩu giày quy mô lớn hiện nay ở Bình Dương với kim ngạch xuất khẩu hàng chục triệu USD/năm cũng xác nhận, trong gần 30 triệu USD kim ngạch xuất khẩu đạt được của 6 tháng đầu năm, gần 15% là nhờ khách đặt hàng chuyển bớt từ TQ về.
Không chỉ gia công, nhiều tập đoàn TQ còn chuyển thẳng sang Việt Nam với hình thức thành lập công ty. Sự có mặt của nhà máy hãng xe Lifan trị giá 20 triệu USD tại Việt Nam là một ví dụ.
Ngay như Tập đoàn Foxconn cũng quyết định đặt nhà máy tại Việt Nam với hơn 56.000 lao động. Lý do lớn nhất khiến Foxconn chọn Việt Nam là do chi phí nhân công tại TQ đang tăng mạnh, ảnh hưởng đến chi phí sản xuất của tập đoàn.
Ngoài ra, những ưu đãi của thị trường quốc tế dành cho Việt Nam cũng là lý do các DN TQ chuyển các đơn hàng sang Việt Nam để lách thuế.
Một chuyên gia kinh tế cho biết, hiện Mỹ đánh thuế đến 37% sản phẩm bu-gi máy nổ của TQ, nhưng chỉ đánh 5% đối với bu-gi Việt Nam. Tương tự, 6% đối với đèn tiết kiệm năng lượng LED TQ, nhưng lại không đánh thuế đối với đèn LED Việt Nam.
Đã rẻ còn phải rẻ hơn
Nhựa Nhựt Thành nhận được đơn hàng gia công các chi tiết vật tư nhựa textile, phục vụ cho ngành sợi từ đối tác TQ. Là một đơn vị chuyên gia công các mặt hàng nhựa chuyên dụng, có đơn hàng là một hạnh phúc lớn. Thế nhưng, chỉ sau một tháng, sau khi hoàn tất hợp đồng đầu tiên và duy nhất, Nhựt Thành đã từ chối TexHong, đơn vị đặt hàng, mà không chút tiếc nuối.
Giá trị đơn hàng quá rẻ so với nguồn lợi từ đơn hàng thấp hơn hẳn nếu sản xuất hay gia công cho các quốc gia khác như Nhật, Singapore, Pháp... khiến Nhựt Thành không dám nhận thêm đơn hàng gia công dù khách hàng có yêu cầu.
Ông Lý Anh Tuấn, chủ DN tư nhân nhựa Nhựt Thành, chia sẻ: “Điều kiện tiên quyết mà DN TQ đưa ra luôn là giá rẻ. Do vậy, để có được đơn hàng, các DN Việt Nam gần như phải cạnh tranh nhau về giá. Mà cạnh tranh về giá càng lớn thì DN Việt Nam càng thiệt, bởi phần lợi nhuận chảy về chủ đơn hàng”.
Ông Lý Anh Tuấn phân tích, việc nhận đơn hàng giá rẻ buộc DN phải điều tiết chi phí sản xuất, nguyên liệu..., thậm chí phải giảm chất lượng sản phẩm để đáp ứng giá đặt hàng. Điều này dẫn đến DN Việt Nam dễ mất uy tín với thị trường thế giới.
Theo ông Trịnh Chí Cường, Tổng giám đốc Công ty Đại Đồng Tiến, việc sản xuất hàng kém chất lượng bằng cách dùng nguyên liệu rẻ tiền để giảm giá thành trong ngành nhựa nói riêng và các ngành khác nói chung nhằm ứng phó với đơn đặt hàng trước mắt có hại sau này rất lớn.
Không chỉ thiệt về thương hiệu công ty, mà nguồn nguyên liệu rẻ tiền còn gây hại cho hệ thống máy móc, khiến việc sản xuất sau này không trôi chảy.
Ngoài giá thành, một yếu tố khác là số lượng đơn hàng và áp lực thời gian cũng khiến DN Việt Nam gặp khó khi gia công cho TQ.
Ông Lý Anh Tuấn cho biết, với những đơn hàng số lượng lớn, các đơn vị gia công tại Việt Nam vẫn không có đủ nội lực để đáp ứng, nhưng lại không có thói quen chia sẻ đơn hàng, hợp tác cùng nhau để hoàn thành đơn hàng đó.
Do vậy, những hợp đồng lớn thường rơi vào tay các công ty trung gian nhận và đặt hàng gia công ở các công ty vệ tinh. Khi đã vướng vào hình thức này, giá trị đơn hàng đã rẻ nay còn rẻ hơn.
Nhìn nhận về bước chuyển dịch gia công từ TQ sang Việt Nam, nhiều DN cho rằng, TQ đang muốn chuyển các mặt hàng mà Thâm Quyến và các nơi khác không muốn sản xuất nữa nhằm xóa đi hình ảnh sản xuất gia công giá rẻ.
PHƯƠNG QUYÊN
Doanh nhân Sài Gòn